نماد‌های مثنوی (آتش)

نماد های مثنوی ۵
آتش بخش (سوم و پایانی)
از شگفتی‌های نمادپردازی نزد مولانا ساختن نمادهایی متضاد از یک موضوع واحد است.
مثلاً نماد آتش (که در دو پست قبلی هر دو مثبت بودند یعنی نماد خداوند و عشق بودند)با تکیه بر ویژگی‌های دیگری از آتش یعنی سوزانندگی و رنج و عذاب حاصل از سوختن به صفات ناپاک انسان‌ها تشبیه شده است.

بعد از آن این نار، نارِ شهوت است

 کاندر او اصلِ گناه و زَلّت (لغزش)است

نارِ بیرونی به آبی بِفسُرد

 نارِ شهوت تا به دوزخ می‌بَرد

ابیات ۳۶۹۷ و ۳۶۹۸ دفتر اول

چرا که خشم، شهوت و حسد، گویی پاره‌ای از آتش دوزخ را با خود به درون انسان می‌آورند و نه تنها خود شخص که همه آفاق را می‌سوزاند.

بی‌ادب تنها نه خود را داشت بد

بلکه آتش در همه آفاق زد

بیت ۷۹ دفتر اول

اما مولانا به مثابه‌ی یک طبیب درد‌شناس و درمان‌گر وقتی که درد را شناسایی می‌کند برای درمان آن بیماری، دارویی هم تجویز می‌‌کند.
از نظر او بهترین داروی بیماری خشم، حسد و شهوت، همنشینی با پاکان و انسان‌های نیک است، چرا که در سایه‌ی آن انسان‌ها، نفس سرکش شما رام و مطیع خواهد شد.

آتش شهوت که شعله می‌زدی

سبزه‌ی تقوی شد و نور هدی

آتش خشم از شما هم حِلم شد

ظلمت جهل از شما هم علم شد

آتش حرص از شما ایثار شد

و آن حسد چون خار بُد، گلزار شد

چون شما این جمله آتش‌های خویش

بهر حق کشتید جمله پیش پیش

دفتر دوم ابیات ۲۵۶۱ تا ۲۵۶۴

محسن محمد

نماد‌های مثنوی (آتش)